Η ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΤΟΥ WILLIAM MURE ΣΤΗΝ ΙΘΑΚΗ ΤΟ 1838

O Mure ήταν ερευνητής-γεωγράφος,ιστορικός και μεγαλογαιοκτήμονας στο Caldwell στην Ayrshire νοτιοδυτικά της Σκοτίας.Επίσης ο Mure ήταν αυτόπτης μάρτυρας και στην δίκη του Σολαίρι.Η νύχτα ήταν ζοφερή αλλά εντελώς γαλήνια, και μόλις που μπορούσα να διακρίνω ότι ήμασταν μέσα σε έναν βαθύ κόλπο, περικυκλωμένο από λόφους που διαφαίνονταν σαν μεγάλοι σκοτεινοί όγκοι από όλες τις πλευρές. Λίγα αμυδρά φώτα στην άκρη του κόλπου έδειχναν τη θέση της πόλης. Καθώς πλησιάζαμε την ακτή το πλοίο επιβράδυνε και προχωρώντας αργά και σταθερά μου επέτρεψε να ατενίσω τη θέα, ανενόχλητος από τον θόρυβο της φτερωτής και της μηχανής, εκείνα τα αντίδοτα σε κάθε είδους συναισθηματική απόλαυση. Η ησυχία διακόπηκε ξανά από την εκπυρσοκρότηση ενός συνθηματικού κανονιού του πλοίου, που απαντήθηκε από αναρίθμητες ηχώ από τους λόφους, και από μια δυνατή χορωδία από κόκορες που κακάριζαν και σκύλους που γάβγιζαν στην ακτή. Έπειτα από λίγα λεπτά, το πλατάγισμα κουπιών και η κίνηση ενός από τα φώτα προς το μέρος μας, μαρτυρούσε την προσέγγιση μιας βάρκας από την προκυμαία, μέσα στην οποία με κατέβασαν, μαζί με τα πράγματά μου και τα μηνύματα. Το πλοίο τότε επανεκκίνησε την φτερωτή, έκανε μεταβολή και συνέχισε την πορεία του προς τα έξω.

Ο καπετάνιος και οι άλλοι ανώτεροι ήταν κάτω και οι εκπρόσωποί τους στο κατάστρωμα δεν είχαν δώσει σε αυτούς στην βάρκα καμία λεπτομέρεια σχετικά με εμένα ή το αντικείμενο της επίσκεψής μου στο νησί τους. Έτσι, κωπηλατώντας προς την ακτή στο σκοτάδι, έπρεπε να εξηγήσω μόνος μου στον πηδαλιούχο, ο οποίος μιλούσε άπταιστα ιταλικά, ποιος και τι ήμουν. Προσπαθώντας να το κάνω με διέκοψε με την διαβεβαίωση πως και με ήξερε και με περίμενε. Αν και τίποτε δεν θα μπορούσε να είναι πιο ικανοποιητικό από την αυταρέσκεια ενός κλασικιστή τουρίστα, να διαπιστώνει πως η φήμη του έχει προηγηθεί της άφιξής του σε έναν τόσο διάσημο τόπο,γνώριζα πως ήταν αδύνατον κάποια είδηση της προτιθέμενης επίσκεψής μου θα μπορούσε να είχε φθάσει εδώ, προσπάθησα όσο μου επέτρεπαν τα άφθονα κομπλιμέντα από την άλλη πλευρά που με διέκοπταν συνεχώς, να συνεχίσω την πρότασή μου επί τούτου, πως ήμουν ένα Άγγλος κύριος από την Κέρκυρα με επιστολές για τον Τοποτηρητή και ταυτόχρονα ανέφερα και το όνομά μου. Όλα αυτά ήταν απόλυτα ικανοποιητικά για τον νέο μου γνώριμο ο οποίος με διαβεβαίωσε πως και το όνομά μου και ο χαρακτήρας μου του ήταν αρκετά οικεία και πως περίμενε την άφιξή μου εδώ και καιρό. Φαινόταν λοιπόν πως δεν υπήρχαν πια αμφιβολίες για το ζήτημα και παραιτούμενος από τον εναπομείναντα χλιαρό σκεπτικισμό μου, συνέχισα να διερευνώ τον τρόπο με τον οποίο η είδηση της άφιξής μου είχε φθάσει στο νησί, και τότε το μυστήριο ξεκαθάρισε. Προέκυψε πως ένας καινούριος διοικητής του Υγειονομικού, στο οποίο αυτός ο άνθρωπος ήταν δεύτερος στην ιεραρχία, διορίστηκε πρόσφατα, και εδώ και αρκετό καιρό αναμενόταν από την Κέρκυρα, στο πρόσωπο ενός κυρίου ονόματι More ή Moore. Η αποκάλυψη, όμως, πως εγώ δεν ήμουν ο μελλοντικός διοικητής του δεν προκάλεσε καμία αλλαγή της συμπεριφοράς του προς εμένα, ένας άνθρωπος μικρής σημασίας όπως ο ίδιος έλεγε για τον εαυτό του στον οποίο βρήκα, μέσα από όλη την συναναστροφή μου με αυτόν στα διάφορα μικροπράγματα όπου η καλή του θέληση ήταν αναγκαία, έναν φιλικότατο και υποχρεωτικό άνθρωπο. Πράγματι, είχα λόγο να παραπονιέμαι για την υπερβολή παρά για την έλλειψη ζήλου να με εξυπηρετήσει. Αντιλαμβανόμενος πως ερχόμουν συστημένος για τον Τοποτηρητή, με αυτή την υπεραυταρχική αλλά ειλικρινή φιλικότητα συνηθισμένη στους ανθρώπους αυτής της τάξης, και στην Ελλάδα και στην Ιταλία, με διαβεβαίωσε κατά την αποβίβαση ότι η εξοχότητά του δεν θα είχε ακόμα αποσυρθεί να ξεκουραστεί και θα χαιρόταν να με δει και να με τακτοποιήσει. Αμφέβαλλα σκεπτόμενος πόσο αργά ήταν και του ζήτησα να με πάει αντίθετα στο δικό του γραφείο, ή σε όποιο άλλο μέρος θα μπορούσα να απλώσω το στρώμα μου, το οποίο ήταν το μόνο που ζητούσα μέχρι να ξημερώσει. Συμφώνησε, όπως υπέθεσα, αλλά φθάνοντας στον προορισμό μας διαπίστωσα πως είχε επιμείνει στην αρχική του πρόθεση. Πριν προλάβω να διαμαρτυρηθώ, είχε ξυπνήσει έναν από τους υπηρέτες του Τοποτηρητή, έναν δύστροπο John Bull, ο οποίος γρήγορα τακτοποίησε το θέμα λέγοντάς μας πως ο κύριός του ήταν ήδη στο κρεβάτι και κοιμόταν του καλού καιρού εδώ και ώρα και δεν θα έβλεπε κανέναν μέχρι το πρωί. Έπειτα οδηγήθηκα στο γραφείο του συνοδού μου όπου υπήρχε ακόμα φως. Στον πάνω όροφο ήταν το δημόσιο αναγνωστήριο, μια από τις πιο πρωτόγονες ακαδημαϊκές εγκαταστάσεις που είχα ποτέ μου συναντήσει, έχοντας μια-δυο Κερκυραϊκές και Αθηναϊκές εφημερίδες, μισά στα Ελληνικά μισά στα Ιταλικά. Με αυτές πέρασα μισή ωρίτσα και μετά έστρωσα να κοιμηθώ πάνω σε έναν σκληρό καναπέ, το πιο κομψό έπιπλο στο διαμέρισμα. Νωρίς το επόμενο πρωί έλαβα πρόσκληση για πρωινό από τον Τοποτηρητή – Λοχαγό W – του πυροβολικού. Έμεινα πέντε μέρες κάτω από την φιλόξενη στέγη του και σπάνια είχα περάσει τόσες πολλές με τόση ευχαρίστηση και όφελος. Η υποδοχή μου ήταν από εκείνες που κάνουν τον φιλοξενούμενο να αισθάνεται αμέσως σαν στο σπίτι του, και στο πρόσωπο του οικοδεσπότη μου βρήκα έναν διδακτικό και ιδιαίτερα ευχάριστο σύντροφο. Χωρίς καμιά αξίωση για βαθιά αρχαιοδιφική επιστημοσύνη, είχε δώσει τόση προσοχή όση οφείλει να δώσει ένας καλά μορφωμένος άνθρωπος στα ενδιαφέροντα πράγματα εντός της περιοχής που διοικούσε – ήταν εξοικειωμένος με την κλασική της τοπογραφία και ακόμα και με τις λεπτομέρειες γύρω από τις διαμάχες για το ζήτημα. Ήταν, επομένως, τόσο επαρκής όσο ευγενής και επιμελής ξεναγός, ενώ οι ικανότητες και το γούστο του ως ερασιτέχνης καλλιτέχνης τον έκαναν πολύτιμο συνοδό στα γραφικά και κλασικά τοπία του νησιού. Απελευθερωμένος από όλες εκείνες τις προκαταλήψεις οι οποίες, ενώ πολύ συχνά δεν κάνουν έναν Άγγλο κατάλληλο να κρίνει τον χαρακτήρα των ξένων εθνών στα οποία του έτυχε να βρίσκεται, τους κάνουν ταυτόχρονα να τα υποτιμούν και να τα απεχθάνονται, αυτός δείχνει να απολαμβάνει σε όλες τις τάξεις στο νησί μια επάξια δημοφιλία και για μένα ήταν ο πιο χρήσιμος πληροφοριοδότης για ότι έχει να κάνει με την κοινωνική τους κατάσταση και έθιμα. Η κυρία του στεκόταν αντάξια, και σε σχέση με την προσωπικότητα και τους τρόπους της, και μια ωραία οικογένεια με παιδιά διαφορετικών ηλικιών συμπλήρωνε την γοητεία του κοινωνικού τους κύκλου.

Η πόλη του Βαθιού απλώνεται σε μια στενή λωρίδα γύρω από τον μυχό του πεταλόσχημου λιμανιού, ή «βαθύ», από το οποίο παίρνει και το όνομά της. Αυτό το λιμάνι δεν είναι παρά μια εσοχή στο ευρύτερο λιμάνι του Μώλου, το οποίο διασχίζοντας την καρδιά του νησιού το χωρίζει σε δύο σχεδόν ίσα τμήματα που συνδέονται με ένα στενό ισθμό, στον οποίο βρίσκεται το παλαιόκαστρο του Αετού, το κοινώς αποκαλούμενο Κάστρο του Οδυσσέα. Τα σπίτια είναι στην πλειονότητά τους σοβατισμένα με περιποιημένη πρόσοψη αλλά μικρά. Τα περισσότερα από αυτά είναι ισόγεια και το μέρος δεν προσφέρει καμιά εκκλησία ή άλλο δημόσιο κτίριο που να κάνει την παραμικρή εξωτερική επίδειξη. Περίπου στο κέντρο της λωρίδας είναι η Κατοικία [του Τοποτηρητή], ένα τακτοποιημένο διώροφο οικοδόμημα, το πιο αξιοσέβαστο της πόλης. Η πρόσοψή του περικλείεται από βεράντες, το εσωτερικό είναι εξοπλισμένο με όλες τις Αγγλικές ανέσεις. Η θέα από τα παράθυρα ήταν, πράγματι, αυτή με την οποία ο καθένας είναι εξοικειωμένος σε κάθε μικρό και αναπαυτικό Αγγλικό παραθαλάσσιο θέρετρο, και χωρίς τον επιβλητικό χαρακτήρα των γύρω λόφων θα φανταζόμουν τον εαυτό μου στο σπίτι ενός μόνιμου μηχανικού σε ένα μικρό στρατόπεδο στην ακτή του Devonshire ( είναι μια κομητεία του νοτιοδυτικού τμήματος της Αγγλίας) ή στο Isle of White(το μεγαλύτερο νησί στα νότια της Αγγλίας που βρίσκεται στη Μάγχη). Μεταξύ των σπιτιών και της θάλασσας είναι ένας μικρός παραλιακός δρόμος, με έναν ιστό σημαίας και το σύνηθες αναμνηστικό του «Βασιλιά Τομ» , το οποίο σε αυτή την περίπτωση είναι μια στήλη που στέφεται με μια μπρούτζινη προτομή η οποία παρουσιάζει μια επαρκώς αξιόπιστη ομοιότητα της αυστηρής και χοντροκομμένης, αλλά διεισδυτικής και επιβλητικής όψης του. Στο βάθρο μερικά ανάγλυφα κάποιου ντόπιου γλύπτη διαιωνίζουν με αλληγορικά εμβλήματα τις δόξες του σκήπτρου του και την ευγνωμοσύνη εκείνων που βίωσαν την κυριαρχία του. Πιο πέρα διακρίνεται καθαρά σχεδόν ολόκληρη η περιφέρεια του αμφιθεάτρου που δημιουργεί το λιμάνι του Βαθιού, πλαισιωμένο σε κάθε πλευρά της εισόδου από προεξέχοντα ακρωτήρια, το αριστερό από τα οποία είναι οχυρωμένο με έναν κυκλικό πύργο. Απευθείας μπροστά, σε απόσταση, ανυψώνεται το ψηλό Όρος Νήριτο, σήμερα αποκαλείται Ανωή, το οποίο μοιάζει αρκετά στο σχήμα, μέγεθος και χρώμα με το Ben Lomond (βουνό στην Σκοτία ανατολικά της λίμνης Lomond ), όπως το κοιτάζει κανείς από το νότιο άκρο της λίμνης.

(σχόλια μετάφραση Γεράσιμος Λιβιτσάνης )