Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΣΟΣΙΑΛΙΣΤΩΝ ΣΤΗ ΜΕΤΕΠΕΙΤΑ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ  ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ.

Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΑ ΔΡΑΚΟΥΛΗ

(Ανακοίνωση στο συνέδριο Πλάτωνα Δρακούλη (1858-1942), Ιθάκη 23, 24, 25/2009

Του ΒΑΓΓΕΛΗ ΣΑΚΚΑΤΟΥ

 «Η ιδέα του Φουριέ, να μεταβάλει με το σύστημα των φαλενστερίων όλο το θαλάσσιο νερό της γης σε λεμονάδα, ήταν πολύ φανταστική. Αλλά η ιδέα του Μπερστάιν, να μεταβάλει τη θάλασσα της καπιταλιστικής πικρίας σε θάλασσα της σοσιαλιστικής γλυκύτητας, προσθέτοντας σε αυτή κατά φιάλες της σοσιαλρεφορμιστική λεμονάδα, είναι πολύ περισσότερο ανούσια χωρίς να είναι και λιγότερο φανταστική».

Ρόζα Λούξεμπουργκ

«Μεταρρύθμιση ή Επανάσταση», Μετάφραση Ν. Φωτεινός, Εκδόσεις Φιλοσοφία – Κοινωνιολογία, Σελίδα 49, άνευ χρονολογίας.

Αξιότιμοι κυρίες και κύριοι,

Είναι γνωστό πως η χώρα μας άρχισε να απελευθερώνεται από το ξένο ζυγό - κάτω από την επίδραση των ιδεών της Μεγάλης Γαλλικής (αστικής) Επανάστασης του 1789 – με την Επανάσταση της Ελληνικής Ανεξαρτησίας του 1821, όταν οι χώρες της Κεντρικής και Δυτικής Ευρώπης, είχαν ήδη περάσει με μεγάλα βήματα στο προτσές της βιομηχανικής επανάστασης σα συνέπεια της ανατροπής των φεουδαρχικών σχέσεων και το πέρασμά τους στις αστικές – καπιταλιστικές σχέσεις.

Με την πρώτη βιομηχανική επανάσταση συντελέστηκε σε αυτές η πρωταρχική καπιταλιστική συσσώρευση (ursprungliche akkumulation des Kapitals), όπως το λένε οι Γερμανοί και όπως το έγραψε ο Μάρξ, πάνω στις σάρκες και στα κόκαλα των προλεταρίων της Ευρώπης, στο αίμα και στα δάκρυα των γυναικών και των ανήλικων παιδιών που πεθαίνανε μέσα στις φάμπρικες δουλεύοντας κάτω από τις χειρότερες συνθήκες ατελείωτες ώρες.

Η νέα σκλαβιά των μισθόδουλων ήταν χειρότερη από την προηγούμενη, γιατί ο κάθε προλετάριος είχε την ελευθερία να πεθάνει από την πείνα και την εξαθλίωση, χειρότερα από τον αρχαίο δούλο και τον δουλοπάροικο του μεσαίωνα.

Μέσα σε αυτές τις συνθήκες που αναπτύχθηκε ο καπιταλισμός στην Ευρώπη, είχαμε στην αρχή αυθόρμητες και αδιέξοδες αντιδράσεις και εξεγέρσεις των εργαζομένων και αιματηρές καταστολές, όπως και τις πρώτες προσπάθειες οργάνωσής τους.

Παράλληλα είχαμε την εμφάνιση των ουτοπιστών σοσιαλιστών, που μέσα στη γενική δυστυχία,την καταπίεση και το αδιέξοδο των εργαζομένων, φαντάζονται άλλους κόσμους ελευθερίας, ισότητας, δικαιοσύνης και αλληλεγγύης.

Οι όροι ουτοπιστής και ουτοπισμός προέρχονται από την «De insula Utopia» («Το νησί της Ουτοπίας», έργο γραμμένο το 1518) από τον Tomas Moore (1478-1535) τον περίφημο Άγγλο ουτοπιστή που από τον μεσαίωνα ακόμα φαντάστηκε μια ιδανική κοινωνία στην ουτοπική νήσο του.

Οι κανόνες που εισηγείται για τη ζωή και τη συμβίωση σε αυτή του την φαντασίωση είναι η ιδεώδης κοινωνία της ελευθερίας, της ισότητας, της αλληλεγγύης και της συνεργασίας. Μοναδική παραφωνία και όχι ασήμαντη είναι ότι στην «Ουτοπία» του «η μοιχεία τιμωρείται με θάνατο»! Αν και το «De insula Utopia» προκάλεσε σε όλη την Ευρώπη θαυμασμό και ο συγγραφέας της έφθασε να γίνει διάσημος μέχρι και μέγας καγγελάριος της Αγγλίας, σε λίγο αποκεφαλίστηκε από τον Ερρίκο τον Η΄, γιατί φανατικός καθολικός ον δεν ενέκρινε το διαζύγιό του θεωρώντας το παράνομο.

Βλέπουμε λοιπόν, πως ο ουτοπισμός με αντικείμενο την κοινωνική ευημερία έχει βαθιές ρίζες από τον μεσαίωνα ακόμα.

Η Ρόζα Λούξεμπουργκ πριν δολοφονηθεί το 1919, είχε πει : « Τον καιρό των αστικών επαναστάσεων οι αστοί ηγέτες υπήρξαν ηγέτες μαζών δυνάμει ιστορικής αυταπάτης. Σήμερα είναι αντιπρόσωποι του λαού μέσω πολιτικής απάτης». Το εκλογικό δικαίωμα είναι δόλος, λέει ο Δράκουλης.

Αλλά ο 19ος αιώνας δεν έβγαλε μόνο αστούς ηγέτες, έστω δυνάμει ιστορικής αυταπάτης, αλλά και κάποια άλλα μεγάλα μυαλά, που αποστατώντας από την τάξη τους πέρασαν στο πλευρό των καταπιεζόμενων και ταυτιστήκανε μαζί τους και με τα ιστορικά πεπρωμένα τους.

Αναφέρομαι κυρίως στους Καρλ Μαρξ και Φρίντριχ Ένγκελς. Ο δεύτερος προλογίζοντας την 1η Ιουλίου 1874 τη δεύτερη έκδοση του μνημειώδους έργου του «Ο πόλεμος των χωρικών στη Γερμανία», (1524 – 1527), αναφερόμενος στη συνεισφορά των ουτοπιστών σοσιαλιστών στον επιστημονικό σοσιαλισμό έγραφε:

«Όπως ο γερμανικός θεωρητικός σοσιαλισμός δε θα λησμονήσει ποτέ ότι στηρίχθηκε πάνω στους ώμους του Σαιν Σιμόν, του Φουριέ και του Όουεν, τριών ανδρών που, παρ’ όλες τις φαντασιοκοπίες τους και παρ΄όλο τον ουτοπισμό τους, κατατάσσονται στα σημαντικότερα μυαλά όλων των εποχών και προϊδεάσανε μεγαλοφυώς πάνω σε απειράριθμα ζητήματα, των οποίων την ορθότητα αποδεικνύουμε τώρα επιστημονικά – έτσι και το γερμανικό πρακτικό εργατικό κίνημα δε ξεχνάει ότι στηρίχθηκε πάνω στους ώμους του αγγλικού και του γαλλικού κινήματος, πως απλά επωφελήθηκε της  ακριβοπληρωμένης πείρας τους, που έκαμε δυνατή σήμερα την αποφυγή αναπόφευκτων ως επί το πλείστον λαθών του παρελθόντος».

Οι προαναφερόμενοι τρεις μεγάλοι ουτοπιστές του 19ου αιώνα, αξιολογούνται σωστά από τον Ένγκελς και τοποθετούνται στη σωστή ιστορική τους θέση ως πρόδρομοι του επιστημονικού σοσιαλισμού.

Ο Ερρίκος Σαιν Σιμόν (1760-1825) εκφράζει αστικές δημοκρατικές απόψεις αλλά προς το τέλος της ζωής του στρέφεται προς τον αρχέγονο χριστιανισμό, επιμένοντας μετά το 1819 στην ανάγκη βοήθειας του εργάτη. Οι οπαδοί του Σαινσιμονιστές, μετά το 1829 δίνουνε στις ιδέες του μια κατεύθυνση κοινωνικομεταρρυθμιστική.

Ο Κάρολος Φουριέ (1772 – 1839) με τα περίφημα  «φαλενστήριά» του, μεγάλα οικοδομήματα στα οποία οι άνθρωποι ζουν και εργάζονται συνεργατικά, 5/12 της παραγωγής παίρνουν οι εργάτες, 4/12 οι κεφαλαιούχοι και 3/12 οι διοικητικοί υπάλληλοι, είναι ο συγγραφέας της «Θεωρίας των τεσσάρων κινήσεων», κοινωνικής, ζωικής, οργανικής και υλικής που κατ’ αυτόν είναι το αποτέλεσμα μηχανικών νόμων.

Ο Άγγλος Robert Owen / Όουεν (1771 – 1858) επηρεασμένος από τους εγκυκλοπαιδιστές είναι από τους πρώτους μεταρρυθμιστές που προσπάθησαν να θέσουν τις πρώτες βάσεις της σοσιαλιστικής κοινωνίας με δραστήρια προπαγάνδα των κοινωνικών μεταρρυθμίσεων. Είναι αυτός που εφάρμοσε τα κοινωνικά του πειράματα σε δικό του εργοστάσιο, δημιουργός των κομμουνιστικών αποικιών (κοινοτήτων) σε Αγγλία και Αμερική.

Ήταν εχθρός κάθε θρησκείας. Σε σειρά διαλέξεών του προσκαλώντας τους κληρικούς σε δημόσια συζήτηση έλεγε: «Θα αποδείξω ότι όλες οι θρησκείες στηρίζονται στην αμάθεια, ότι βρίσκονται σε αντίθεση με τους αιώνιους φυσικούς νόμους και ότι είναι η πηγή του κακού και κάθε αθλιότητας».

(Βλέπε: «Πολιτική και Κοινωνιολογική Εγκυκλοπαίδεια» του «Ανεξάρτητου». Αθήνα 1935, σελίδες 2577 – 2579).

Εκτός από αυτούς έχουμε και πλήθος ακόμα Γάλλων επαναστατών, τον αναρχικό Π. Προυντόν, «η ιδιοκτησία είναι κλοπή», το Γράκχο Μπαμπέφ, το Φ. Μπουοναρότι, τον Λ. Μπλανκί, τον Μορέλλυ, «κοινωνία στη βάση των φυσικών νόμων και του ορθού λόγου», τους αναρχικούς Μ. Μπακούνιν και Π. Κροπότκιν και πολλούς άλλους.

Κατά το Λένιν, ο μαρξισμός είναι μία σύνθεση της γερμανικής κλασικής φιλοσοφίας, (Χέγκελ, Φόϋερμπαχ κ.λ.π.), της αγγλικής πολιτικής οικονομίας, (Ριχάρδος, Σμιθ) και των γαλλικών επαναστατικών παραδόσεων, δηλαδή ότι πιο σημαντικού είχαν δημιουργήσει ως τότε τα τρία πιο προηγμένα έθνη της ανθρωπότητας.

Κατά τον ομιλούντα, αν και οι αναλύσεις του Μάρξ και του Ένγκελς ίσχυαν τότε που έγιναν 100%, σήμερα ισχύουνε 1000%, γιατί τα προβλήματα της ανθρωπότητας έχουν φθάσει στο απροχώρητο και δεν υπάρχει άλλη διέξοδος εκτός από τον παγκόσμιο σοσιαλισμό.

Με την ανάπτυξη της βιομηχανίας στις χώρες της Κεντρικής και Δυτικής Ευρώπης και στις ΗΠΑ, μεγάλωσε και η εργατική τάξη τους, άρχισε να αποκτά συνείδηση του εαυτού της και να οργανώνεται συνδικαλιστικά και πολιτικά. Έτσι έχουμε το εργατικό σοσιαλιστικό κίνημα του 19ου αιώνα, τη δημιουργία σοσιαλιστικών και σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων και εργατικών συνδικάτων, όπως και τη δημιουργία της 2ης Σοσιαλιστικής Διεθνούς το 1889 στο Παρίσι, που κατά το Λένιν αναπτύξανε τη σοσιαλιστική ιδεολογία σε εθνική κλίμακα, μέχρι την ιστορική χρεοκοπία της σοσιαλδημοκρατίας το 1914, με τη ψήφιση των πολεμικών πιστώσεων από το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα Γερμανίας (S.P.D.) και τoν σοσιαλπατριωτισμό, ρίχνοντας τους προλετάριους της Ευρώπης και του κόσμου στο πρώτο παγκόσμιο μακελειό, που με το τέλος του έχουμε τη νίκη της Μεγάλης Οκτωβριανής Επανάστασης, την 3η Κομουνιστική Διεθνή, αλλά και τη προδοσία και τη καταστολή της γερμανικής και της ευρωπαϊκής σοσιαλιστικής επανάστασης (1919 – 1923), από τη γερμανική και την ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία που είχε μετατραπεί στο αντίθετό της και είχε περάσει στην υπηρεσία του ευρωπαϊκού και του παγκόσμιου ιμπεριαλισμού.

Αυτή είναι η διεθνής κατάσταση από πλευράς εργατικού κινήματος το καιρό της πολιτικής δραστηριότητας του Πλάτωνα Δρακούλη, που αρχίζει με την έκδοση του «Άρδην» και τελειώνει με το θάνατό του το 1942.

Από πλευράς ελληνικού εργατικού κινήματος, λόγω της έλλειψης βιομηχανίας και επομένως βιομηχανικής εργατικής τάξης δεν έχουμε στη χώρα μας σοβαρή εργατική και σοσιαλιστική κίνηση το 19ο αιώνα.

Το πρώτο εργατικό σωματείο ιδρύεται το 1879 στη Σύρα, που λεγόταν και Ερμούπολη από τον κερδώο Ερμή και που εκείνα τα χρόνια παρουσίαζε μία σημαντική βιομηχανική (ναυπηγεία, βυρσοδεψία, κ.λπ.) και εμπορική ανάπτυξη. Ήταν ο «Αδελφικός Σύνδεσμος Ξυλουργών του Ναυπηγείου Σύρου». Στην Αθήνα, στις 11 Ιουλίου 1882 ιδρύεται το πρώτο σωματείο τυπογράφων, ακολουθούν οι μεγάλες απεργίες και η εξέγερση των μεταλλωρύχων του Λαυρίου (1896), που ζούσαν κάτω από την καταπίεση ενός εγκληματικού στοιχείου, του Ιταλού Σερπιέρι, γνωστού και από το σκάνδαλο των μετοχών του Λαυρίου,  που λειτουργούσε  τα μεταλλεία με γαλλικά κεφάλαια και παράχωνε όπου λάχει τα πτώματα των σκοτωμένων από τα φουρνέλα εργατών και που η τότε κυβέρνηση έστειλε για την προστασία του στο Λαύριο δύο Ίλες ιππικού, μία πυροβολαρχία, ένα τάγμα ευζώνων και τα πολεμικά Πηνειός και Ευρώτας.

Προδρομικό ρόλο παίζουν στα πρώτα σκιρτήματα του ελληνικού προλεταριάτου Σοσιαλιστές που υπήρχαν τότε στη Σύρα, στην Αθήνα, στη Κέρκυρα, στη Πάτρα, στη Κεφαλονιά από το 1875 ακόμα, όπως οι αναρχικοί Δ. Καραμπίλιας και Ι. Μαγκανάρας στη Πάτρα, ο Μ. Αντύπας, ο Παννάς και πολλοί άλλοι στη Κεφαλονιά, ο Γ. Σκληρός, ο Κώστας Χατζόπουλος, ο Κ. Θεοτόκης, ο Αβραάμ Μπεναρόγιας με τη Φεντερατσιόν στη Θεσσαλονίκη και πολλοί άλλοι. Βγήκανε εφημερίδες ο «Εργάτης» στην Κεφαλλονιά, η «Ελληνική Δημοκρατία» στη Πάτρα και σε πολλές άλλες πόλεις.

Ο Πλάτων Δρακούλης γεννημένος στην Ιθάκη το1858, καταγόμενος από αριστοκρατικό σόι που είχε σπουδάσει νομικά και ζούσε και στην Αγγλία, σίγουρα είχε επηρεαστεί από την Φαβιανή Εταιρία ( Fabian Sosiet), από το Ρωμαίο στρατηγό Φάβιο Μέλλητο, που έφθειρε τον Αννίβα με την τακτική της αποφυγής των συγκρούσεων, η οποία είχε σκοπό την αποτροπή των Άγγλων εργατών από το μαρξισμό και τον επαναστατικό σοσιαλισμό, προπαγανδίζοντας την ειρηνική μετάβαση στον σοσιαλισμό και που πρόεδρός της υπήρξε και ο Μπέρναρ Σώ, το 1885 βγάζει το πρώτο φύλλο του «Άρδην» προλαβαίνοντας κατά τον Κορδάτο το φοιτητή του Πολυτεχνείου Σταύρο Καλλέργη που μαζί με το Ρόκο Χοϊδά θέλανε να βγάλουν την εφημερίδα «Ελευθερία».

Στην προμετωπίδα του το «Άρδην» έχει τα συνθήματα: «Η εργασία είναι μήτηρ του πλούτου». «Ο πλούτος ανήκει στην εργασία». Μηνιαίο όργανο των ανθρωπίνων συμφερόντων ιδρυθέν την 6η Αυγούστου 1885.

Έχει για σημαία του τα δικαιώματα της εργασίας, μόνου δημιουργού πλούτου, που πρέπει να ανήκει στην κοινωνία, εις πάντα τα μέλη της κοινωνίας αναλόγως και εξίσου εργαζόμενα.

Με το τρίτο φύλλο του σταματάει για να ξαναβγεί το Νοέμβρη του 1898 με «πιο συστηματική σοσιαλιστική προπαγάνδα». Το 1887 σταματάει για πάντα η έκδοσή του. Παράλληλα ο Καλλέργης έχει βγάλει το «Σοσιαλιστή». Το 1891 ο Δρακούλης τυπώνει «Το εγχειρίδιον του Εργάτου», μπροσούρα που διαβάστηκε πολύ από τους εργάτες και ως το 1935 έχει κάνει 9 εκδόσεις. Θεωρείται το σημαντικότερο έργο του. Σε αυτό ταυτίζει το σοσιαλισμό με το χριστιανισμό, γράφοντας το σω με ωμέγα από το σώο και το σωτήριο.

«Ο εργάτης, γράφει, τη σήμερον αποκαλείται ελεύθερος και πράγματι είναι ελεύθερος ή να δεχτεί ότι του δίδουν ή τίποτε. Εδώ πάλι φαίνεται ο δόλος των κεφαλαιούχων, διότι η συμφωνία την οποία προτείνουν είναι συμφωνία μεταξύ λύκου και προβάτου ή μεταξύ αλώπεκος και όρνιθος».

Εδώ μου θυμίζει το μεγάλο Τόμας Τζέφερσον που έλεγε: « Δημοκρατία είναι όταν δύο λύκοι και ένα αρνί συζητάνε και συναποφασίζουνε τι θα φάνε το μεσημέρι. Και ελευθερία είναι όταν ένα ένοπλο αρνί αρνείται το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας».

Όλοι οι προαναφερόμενοι ουτοπικοί σοσιαλιστές κατηγορούν τη φεουδαρχία για αρπαγή και το καπιταλισμό για δόλο. Και στη σελίδα 38 συνεχίζει:

«Η κατάσταση των σημερινών εργατών δεν είναι ελευθερία αλλά μισθοδουλία και χαρακτηριστικό αυτής ο δόλος». Και στη σελίδα 40 : « Άμα οι εργάται καταλάβουν την κυριότητα των μηχανών και των εργοστασίων η ημερησία εργασία θα ελαττούται καθόσον ο πολιτισμός προβαίνει (προοδεύει) και βαθμηδόν θα έλθη εποχή καθ’ ήν δύωρος ή τρίωρος καθ’ εκάστην, θα είναι αρκετή για να ζουν όλοι εν αφθονία». «20ετία προσηκούσης ανατροφής και 20ετία χρησίμου εργασίας ενός εκάστου ατόμου αρκούν όπως καταστήσουν την κοινωνίαν πλουσιοτάτην». Σελίδα 53.

Λέει ακόμα πως οι μισθοί των εργατών έμειναν όχι όπως ήταν προ τριακοσίων ετών αλλά λόγω του συναγωνισμού ελαττωθήκανε, σελίδα 43.

Σε άλλο σημείο λέει πως ολόκληρος ο πλανήτης είναι κληρονομιά του εργάτη και ότι με τη σημερινή αλλαγή δεν θα αντικαταστήσει μία τάξη την άλλη όπως έγινε το 1789 «οι εργαζόμενοι θα είναι υπερεξουσία σε όλους».

Στο βιβλίο του αυτό ο Δρακούλης αναφέρεται στη φεουδαρχία, την κεφαλαιοκρατία, και την επερχόμενη εργατοκρατία, όπου το πολίτης και το εργάτης θα ταυτίζονται και η ταύτιση αυτή θα αφορά όλη την κοινωνία καταργουμένων έτσι των τάξεων. Παράλληλα ιδρύει το Σύνδεσμο των Εργατικών Τάξεων της Ελλάδος.

Στην «Αγροτική Συμπολιτεία» του 1927 που αφορά ίδρυση αγροπόλεων, αντιπαραθέτει τον αστικό στον αγροτικό πολιτισμό, αστικό με την έννοια του άστεως της πόλης και όχι της αστικής / καπιταλιστικής τάξης, μεταξύ άλλων αναφέρει: «Από την αστικήν ταυτην οργάνωσιν εγεννήθη η Εργατική Ιδέα. Η Εργατική Ιδέα δεν ανέχεται ακατανάλωτον πλούτον, εφ’ όσον αποκλείονται κατ’ουσίαν αυτού αι ομάδες των εργατών. Θεμελιουμένου όμως αγροτικού πολιτισμού αίρεται η αιτία ως εκ της οποίας αποκλείονται του πλούτου αι εργατικαί ομάδες». Σελίδες 4 – 5.

Αναφέρουμε εδώ τα έργα του: « Μελέτη περί της Γαλλικής Επαναστάσεως», «Η κοινωνία του μέλλοντος», «Το πρόβλημα της στέγης», «Το Ελληνικό Σοσιαλιστικό Κόμμα», «Εγκληματικότης και Ανθρωπισμός», «Ελληνική γλώσσα και φιλολογία», τρεις διαλέξεις στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης όπου υπήρξε καθηγητής των Ελληνικών, «Η αξία και η ζωτικότης του χριστιανισμού», «Φως εκ των ένδον», «Αποκατάσταση των γυναικών», «Αι νέαι αντιλήψεις», όπως και την «Αναίμακτο δίαιτα» και την «Υγιεινή και ηθική στη ζωή μας», με συνταγές ακρεοφαγίας στα οποία έργα χαρακτηρίζει τους κρεατοφάγους πτωματοφάγους.

Το 1901 έβγαλε στην Οξφόρδη την «Έρευνα», περιοδικό φιλοσοφικής έρευνας και κοινωνικής πολιτικής που συνεχίστηκε στην Αθήνα ως εβδομαδιαία εφημερίδα. Το 1910 βγήκε βουλευτής Κεφαλονιάς και Αττικής ταυτόχρονα αλλά μαζί και με δύο άλλους Κεφαλλονίτες βουλευτές που είχανε εκλεγεί ως σοσιαλιστές, στη Βουλή δηλώσανε Βενιζελικοί, έτσι που ο Μικέλης Άβλιχος τον ειρωνεύτηκε με τα λόγια: « Πλάτων αλλά ... δρακούλης».

Συνήθως μαζί αλλά και σε διαρκή ανταγωνισμό με τον Σταύρο Καλλέργη, και αν και δεν πήρε μέρος στην ίδρυση το 1918 και ούτε συμμετείχε στο Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα Ελλάδος (Σ.Ε.Κ.Ε.), μετέπειτα ΚΚΕ, συνέβαλε και αυτός όπως και όλοι οι ουτοπιστές σοσιαλιστές του καιρού του στην προλείανση του εδάφους για να βρει η ελληνική εργατική τάξη το δρόμο της και να οργανωθεί πολιτικά και συνδικαλιστικά, καλύπτοντας σ’ένα βαθμό την απουσία της σοσιαλδημοκρατίας τον προπερασμένο αιώνα στη χώρα μας, ως μια μορφή ιδιότυπου υποκατάστατού της, όταν αυτή ανέπτυξε κατά Λένιν τη σοσιαλιστική ιδεολογία σε εθνική κλίμακα, μέχρις ότου το ελληνικό εργατικό κίνημα οργανώθηκε πολιτικά με τη δημιουργία του Σ.Ε.Κ.Ε. κάτω από την άμεση επίδραση των ιδεών της Μεγάλης Οκτωβριανής Επανάστασης.

Η σοσιαλδημοκρατία δεν υπήρξε ιστορικά στη χώρα μας για τους λόγους που αναφέραμε παραπάνω. Το ελληνικό επαναστατικό εργατικό κίνημα οργανώθηκε πολιτικά από τα γεννοφάσκια του ως κομουνιστικό και η σοσιαλδημοκρατία δεν μπορεί να υπάρξει εδώ εκ των υστέρων.

ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΣΑΚΚΑΤΟΣ