Modulus SA
Αρχική Σελίδα arrow Ιστορία arrow ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΑΡΗ ΡΕΤΣΟΥ
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΑΡΗ ΡΕΤΣΟΥ
28.07.11

http://camerastyloonline.files.wordpress.com/2011/07/aris_retsos_sto_irodeio_i_kai_pouthena.png

ΑΡΗΣ ΡΕΤΣΟΣ:

ΣΤΟ ΗΡΩΔΕΙΟ Η ΚΑΙ ΠΟΥΘΕΝΑ

συνέντευξη στην ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΚΟΜΗΤΑ (εφ)

Από το σινεμά, τους Απέναντι του Πανουσόπουλου και τη Φωτογραφία του Παπατάκη, όπου αποθεώθηκε, χάθηκε σε πειραματικές θεατρικές απόπειρες, με ομάδες μακριά από το ένδοξο προσκήνιο. Η επιστροφή του στο Φεστιβάλ Αθηνών έχει πίσω πολλή δουλειά – με το κλασικό ρεπερτόριο και με τον εαυτό του. Στα 53 του σήμερα και μετά από πολλά χρόνια έρευνας πάνω στο αρ­χαίο δράμα, ο Άρης Ρέτσος καταθέτει φέτος το καλοκαίρι στο Ηρώδειο τη δική του άποψη για την αρχαία τρα­γωδία. Έχοντας την ευθύνη του συνόλου σχεδόν της παράστασης, θα έχει στη διάθεση του ένα χώρο πολύ μεγαλύ­τερο από εκείνους που χρησιμοποιεί συ­νήθως όλα αυτά τα χρόνια για να πα­ρουσιάζει τη δουλειά του. «Το Ηρώδειο ως χώρος», λέει, «φυσικά και δεν μου είναι αδιάφορος. Ωστόσο, δουλεύω με τον ίδιο τρόπο που θα δούλευα, ακόμα κι αν η παράσταση δεν ανέβαινε που­θενά. Το σημαντικότερο είναι πως η πρόταση μου θα κατατεθεί μπροστά σε πολύ κόσμο, κι αυτό έχει τη σημασία του. Γιατί θα υπάρξουν απόψεις – αν τα πράγματα έχουν έτσι ή όχι. Αυτό για μένα είναι πάρα πολύ ενδιαφέρον».

http://camerastyloonline.files.wordpress.com/2011/07/aris_retsos_sto_irodeio.png

Η Κλυταιμνήστρα, ο Ορέστης, ο Αγα­μέμνων, ο Αίγισθος, η Κασσάνδρα, η Ηλέκτρα και η Ιφιγένεια μοιράζονται το ίδιο βράδυ την ίδια σκηνή. Ακού­γεται εξαιρετικά ενδιαφέρον. Τι ακρι­βώς λοιπόν είναι η παράσταση Θρό­νος Ατρειδών;

Το έργο είναι μια συρραφή από το μύθο των Ατρειδών. Περισσότερο από τις τραγωδίες του Αισχύλου, ενώ έχω δανειστεί σκηνές κι απ’ τον Σοφοκλή. Στην ουσία, η παράσταση αυτή είναι η αφορμή για να κατατεθεί μια πρόταση για το πώς πρέπει να παίζουν οι ηθο­ποιοί, τι είναι ο μονόλογος, τι είναι το χορικό και ποια η ατμόσφαιρα μιας πα­ράστασης.

Πρόκειται λοιπόν για την κατάθεση μιας τεχνικής…

Ακριβώς. Τα έργα αυτά έχουν έναν συ­γκεκριμένο τρόπο που πρέπει ν’ ανε­βαίνουν, κι αυτός ο τρόπος έχει υποδει­χθεί από τους ίδιους τους ποιητές με όλους τους τρόπους: μέσα από τα μέτρα που χρησιμοποίησαν, από τα λόγια που έγραψαν και τον τρόπο που τα διατύ­πωσαν.

Δώστε μας ένα παράδειγμα…

Ας πούμε ότι διαβάζεις για πρώτη φορά το μονόλογο του Αγαμέμνονα, ένα κεί­μενο τόσο ωραίο, που αρχικά δεν αντι­λαμβάνεσαι ότι ο ήρωας δεν διαθέτει ρητορική δεινότητα. Αν επιμείνεις, ξαφ­νικά ανακαλύπτεις ότι ο άνθρωπος αυ­τός αδυνατεί να ολοκληρώσει μια πρό­ταση, ενώ από τα σύμφωνα που έχουν χρησιμοποιηθεί, καταλαβαίνεις ότι ο Αγαμέμνων έχει σκληρό σαγόνι, έχει πε­ράσει πολλά από τη διοίκηση του στρα­τού, έχει κουραστεί, έχει βαρεθεί, έχει σιχτιρίσει. Το παίξιμο του ήρωα έχει υποδειχθεί με τέτοια λεπτομέρεια, που θα έλεγε κανείς ότι ο λόγος του είναι σχεδόν μαγνητοφωνημένος.

Καταλαβαίνω ότι ο τρόπος που προ­σεγγίζετε τον αρχαίο λόγο έχει να κά­νει σε μεγάλο βαθμό με την ανάλυση των συντακτικών τύπων του.

Σίγουρα πρέπει να έχεις γνώση του συ­ντακτικού για να διαβάσεις τις τραγω­δίες, αλλιώς δεν έχεις δρόμο, και το μόνο που σου μένει είναι να κάνεις συ­νειρμικά πράγματα. Κι αυτή ακριβώς η συνειρμική ευκολία αποτελεί και τον με­γαλύτερο κίνδυνο. Επειδή δηλαδή δεν μπορείς να μπεις αλλιώς στο κάστρο, λες ότι το κάστρο είναι παραδίπλα.

Τι ονομάζετε συνειρμική ευκολία;

Συνειρμός είναι να σκέφτεσαι τι μπορεί να είναι η Ηλέκτρα, εκτός απ’ αυτό που πραγματικά είναι. Μπορείς λοιπόν να λες ότι είναι μια αγωνίστρια από την Πα­λαιστίνη, πράγμα πολύ πιασάρικο που συγκινεί τους πάντες. Όμως ο Σοφοκλής δεν έγραψε αυτή την Ηλέκτρα. Η δική του Ηλέκτρα δεν χρειάζεται αναγωγές· θα μπορούσε να είναι μια γυναίκα από την Παλαιστίνη χωρίς εσύ να το παίξεις ποτέ. Για να το πούμε κι αλλιώς: τα με­γάλα πράγματα ενέχουν όλες τις προεκτάσεις που πρό­κειται να τους δώσει κανείς ήδη από τη γέννηση τους.

Κάποιοι θα χαρακτήριζαν ίσως μια τέ­τοια προσέγγιση στείρα και φιλολο­γική. Προσωπικά, φοβάμαι μήπως μια τέτοια θεώρηση λειτουργεί πε­ριοριστικά για έναν ηθοποιό. Μήπως δηλαδή με το να παρακολουθεί κα­νείς αυστηρά το μέτρο, χάνει τελικά το συναίσθημα.

Μα το μέτρο είναι άκρως συναισθημα­τικό, γιατί σου προσφέρει ασφάλεια κι έτσι μπαίνεις πιο πολύ στο ρόλο, σε βοηθά να φτάσεις στην υπέρβαση. Έχει γραφτεί όταν είναι δεδομένο πως ο ηθο­ποιός παίζει σε οριακή ψυχολογική κα­τάσταση και είναι αυτό που τον βοηθά να κρατήσει τις ισορροπίες. Η τραγω­δία είναι ένα είδος τέχνης οριακού επι­πέδου. Κι έτσι, όπως όλα τα πράγματα που έχουν ένα όριο, χρειάζεται ένα μέ­τρημα. Δείτε πόσο μέτρημα απαιτείται για να στείλεις ένα διαστημόπλοιο στη σελήνη… Έτσι και στην τραγωδία, δεν γίνεται να παίζουν είκοσι άτομα χωρίς να υπάρχει κάτι που να μετράει τα πράγ­ματα. Μόνο έτσι το εννοώ εγώ το μέ­τρο, κι όχι με το ν’ ακούς ένα ρυθμό να χτυπιέται.

Κάποιοι ηθοποιοί μιλούν για ανα­γωγή στις προσωπικές τους εμπειρίες ως υλικό για το χτίσιμο του ρόλου. Δεν λειτουργεί αυτό; Δεν ισχύει;

Αυτό λέγεται ανακύκλωση βλακείας και νοσηρότητας. Λέγεται κλειστό κύκλωμα, κι εγώ ως θεατής δεν θέλω να δω κλει­στό κύκλωμα, προτιμώ να πάω σε μια ταβέρνα. Το υλικό σου πάντα θα είναι μι­κρής εμβέλειας, γι’ αυτό και η εκπαί­δευση είναι το παν. Δυστυχώς όμως, οι περισσότεροι ηθοποιοί λειτουργούν ως θεατές· έχουν τις πρωτοβουλίες, τις εμπνεύσεις και τη φόρα του θεατή που  θα έμπαινε τώρα να παίξει κάτι. Δεν θα έπρεπε ν’ ασχολούνται όλοι με την τρα­γωδία, κάποιοι ούτε απέξω δεν θα έπρεπε να περνάνε.

Πώς σας προέκυψε αυτή η επιμονή στη μελέτη του αρχαίου δράματος;

Δουλεύοντας ως ηθοποιός, κάποια στιγμή είδα ότι ο καθένας μπορεί να σου πει ό,τι θέλει για το τι είναι ρόλος τι είναι άνθρωπος, τι είναι συναίσθημα και κατ΄επέκταση τι είσαι κι εσύ, τι είναι τα γύρω σου. Από ένα σημείο και μετά, όλο αυτό μου δημιούργησε σοβαρά οργανικά προβλήματα: δεν ανέπνεα καλά, είχα πίεση… Κάποια στιγμή, ταξιδεύοντας στη Γαλλία για τη Φωτογραφία (σ.σ. η ταινία του Νίκου Παπατάκη) πήρα μαζί μου κά­ποια κείμενα του Σοφοκλή στο αρχαίο κείμενο και πρωτοέριξα μια ματιά. Και καθώς ήξερα από μουσική, διαβάζοντας τα, άρχισα να βλέπω πράγματα που με το που τα διάβαζα και μόνο αισθανόμουν καλύτερα. Δεν μιλάω για το νόημα, μιλάω για ήχους και ψηφία. Τότε ένιωσα μια τρομερή ελευθερία και ολοκλήρωση. Ξαφνικά αισθάνθηκα ήρεμος και δυνα­τός· κι ανακάλυψα έναν ολόκληρο κό­σμο. Ε, αυτό μάλλον μου άρεσε…

http://camerastyloonline.files.wordpress.com/2011/07/image1.pngΔουλεύοντας το αρχαίο δράμα όλα αυτά τα χρόνια, χάσατε πιθανά κάτι άλλο;

Δεν έχασα τίποτα· αντιθέτως, πλούτισα. Το μόνο που μπορεί να αναφέρει κανείς ως δυσκολία είναι ότι βγαίνεις έξω απ’ αυτό που λέγεται οικονομικός κύκλος. Αλλά ποτέ δεν έχεις και την πίτα ολά­κερη και το σκύλο χορτάτο…

Έχετε επίγνωση της εικόνας που δί­νετε προς τα έξω;

Πολυποίκιλη είναι. Λέγονται διάφορα για μένα, από πολύ θετικά μέχρι πολύ αρνητικά, στα οποία δεν δίνω καμία ση­μασία. Αν βρίσκεσαι στην Αθήνα, δεν μπορείς να μιλάς για την Κρήτη, ούτε για το Βέλγιο. Ας έρθει πρώτα κάποιος στο Βέλγιο και θα του δείξουμε τι γίνε­ται. Αλλιώς, από μακριά να μιλάς είναι πολύ εύκολο κι, άμα σου κάνει καλό, συ­νέχισε…

Έχετε κάποιο όνειρο;

Τώρα δεν έχω απολύτως κανένα όνειρο. Γενικά δεν ονειρεύομαι. Θεωρώ αυτό που ζω ένα όνειρο· πως είναι και δεν εί­ναι αλήθεια.

Η Επίδαυρος, ας πούμε, είναι ένα όνειρο;

Όχι με την έννοια που το λένε. Ξέρετε, μερικά πράγματα είναι σαν να έχουν γί­νει, κι ας μην έχουν γίνει. Τώρα είναι πε­ρίεργη κουβέντα αυτή που λέω, αλλά η Επίδαυρος δεν μου φαίνεται κάτι άγνω­στο και μακρινό. Αν πάω, θα το θεω­ρήσω κάτι πολύ φυσικό…

Ξεκινήσατε ως ηθοποιός. Σήμερα πώς αυτοχαρακτηρίζεστε;

Δεν είμαι απλός ηθοποιός δεν κυνηγάω την ερμηνεία. Σκέπτομαι εν συνόλω τα πράγματα· έτσι προβληματίζομαι, έτσι τη βρίσκω, έτσι μου αρέσει. 0 κύκλος μου εί­ναι πιο ανοιχτός και μέσα περιλαμβάνεται και ο ηθοποιός. Πάντως, δεν θέλω να με θεωρεί κανείς ούτε ηθοποιό, ούτε σκη­νοθέτη, ούτε θεατράνθρωπο. Βρίσκομαι σ’ ένα χώρο τέχνης. Είτε με αποδέχεται κανείς είτε όχι, εγώ θα ασχολούμαι με την τέ­χνη. Είμαι κολλημένος με την μπάλα, είμαι μακαρονάς τι να κάνουμε…

Αν σας ζητήσει κάποιος να παίξετε σε μια ταινία, πώς αντιδράτε;

Στις περισσότερες δουλειές λέω όχι και καλά κάνω…

Είναι που θέλετε κατά κύριο λόγο να κάνετε δικά σας πράγματα;

Έχει να κάνει με το τι σχέση έχουν τελικά αυτά που δουλεύω εγώ μ’ αυτά που δου­λεύει ο άνθρωπος που μου προτείνει κάτι. Ο χώρος που κινούμαι έχει γίνει πολύ φανερός. Αν λοιπόν ο άλλος βλέπει αυτά που κάνω ως ιδιαίτερα και ιδιό­μορφα, εγώ δεν έχω τίποτα να πω μ’ αυ­τόν τον άνθρωπο.

Αν κάποιος εκτιμάει αυτά που κάνετε και θέλει να σας χρησιμοποιήσει σε μια ταινία, τι απαντάτε; Θα συζητήσω, κι αν καταλάβω ότι πίσω από την πρόθεση του να κάνει την ται­νία δεν υπάρχει φιλοδοξία και εγωισμός, τότε θα την κάνω. Και τζάμπα.

Απ’ ό,τι αντιλαμβάνομαι, σας ενοχλεί να βλέπετε πίσω από τα πράγματα μια πρόθεση περίεργη…

Όσοι με πλησιάζουνε για μια ταινία θέ­λουν να κάνουν το κομμάτι τους. Ο άλ­λος, χωρίς να ξέρει τι δρόμους έχω κά­νει, έρχεται να μου πει για ένα ρολάκι. Απ’ όλη μου τη ζωή, με βλέπει για ένα ρολάκι, καταλαβαίνεις· Τι να παίξω τότε εγώ στην ταινία του; Αφού και να παίξω, δεν θα καταλάβει τίποτα απ’ αυτά που θα παίζω· θα τα κινηματογραφεί χωρίς  να ξέρει. Πώς λοιπόν θα βγουν αυτά στο πανί; Είναι και πρακτικά ζητήματα στη μέση…

Τη λέξη «ρολάκι» φαντάζομαι δεν τη χρησιμοποιείτε για να δείξετε την έκταση του ρόλου…

Όχι. Εννοώ ότι τα περισσότερα είναι ρολάκια στη σύλληψη τους. Είναι νευρώ­σεις, ένα πρώτο επίπεδο συναισθηματι­σμού, υπαρξισμού, μισαλλοδοξίας και μαλακίας…

Πολλές φορές δίνω σε διάφορους σκηνοθέτες την εξής συμβουλή: «παίξ’ το εσύ!». Αφού οι περισσότερες πληρο­φορίες που έχεις για το πράγμα που θέ­λεις να κάνεις είναι δικές σου και δεν τις έχεις δουλέψει, δεν τις έχεις επεξεργα­στεί, για ποιο λόγο να κουβαλήσω εγώ τέτοιο υλικό; Ποιος ο λόγος; Σάμπως υπάρχουν τα πολλά λεφτά;

Καταλαβαίνω ότι δεν σας ενοχλεί απλώς όλο αυτό, σας χαλάει…

Και δεν χαλάει εμένα, χαλάει μια κοινω­νία ολόκληρη. Οι περισσότεροι που κά­νουν κάτι στην τέχνη το κάνουν είτε για να πουλήσουν μούρη είτε για να που­λήσουν ύφος. Αυτή τη στιγμή, οι περισ­σότεροι που κινούνται στο χώρο της τέ­χνης είναι τύποι και τύπισσες του τύπου «τα έχω κάνει όλα και μου έμεινε η τέ­χνη». Κι απ’ την άλλη, υπάρχει και μια μερίδα πέντε-δέκα ανθρώπων που προ­σπαθούν να επιβιώσουν με τις χίλιες τα­λαιπωρίες. Όταν ζεις με την τέχνη δεν εί­σαι απλά αυτό που λέμε «καλλιτέχνης», είσαι μαχόμενος άνθρωπος.

Τι θεωρείτε καταλύτη στην καριέρα σας;

Κάποια εποχή, όταν ήμουν νέος, περά­σανε από δω διάφοροι δάσκαλοι από την Ανατολή, Ινδοί, Γιαπωνέζοι. Έτυχε λοιπόν και βρεθήκανε μπροστά μου. Δεν παρακολούθησα μαθήματα τους, τους είδα από δεύτερο χέρι να μιλάνε σε άλλους. Ύστερα ήταν η γνωριμία μου με το έργο του Κουροσάβα και όλων αυτών των σπουδαίων δημιουργών. Απ’ την άλλη πλευρά, σαν καταλύτης λει­τούργησε και το γεγονός ότι σε κάποια φάση φωτίστηκα και συνειδητοποίησα πόσο σκοτεινά, αδιέξοδα και αμετακίνητα είναι τα πράγματα στην Ελλάδα. Όταν δηλαδή κατάλαβα ότι, μέσα σεαυτή την ολοζώντανη, ολόχρωμη και μεσογειακή κατάσταση, κρύβεται ό,τι πιο συντηρητικό και κολλημένο και το οποίο θα κρατήσει για τα επόμενα εκα­τόν πενήντα χρόνια, το υπογράφω.

Γιατί δεν φύγατε απ’ την Ελλάδα;

Γιατί μου αρέσει ο τόπος, γιατί δεν έτυχε, γιατί δεν είχα τα οικονομικά μέσα και κυρίως γιατί είχα αρχίσει να δουλεύω το χώρο της τέχνης εσωτερικά κι αυτό μου πήρε τα χρόνια της καλής νεότη­τας μου. Κι έτσι, όταν αυτός ο κύκλος φαινόταν κάπως να κλείνει, ήμουν πια πενήντα χρονών.

Υπάρχει κάποιος που θα θέλατε να εί­χατε συνεργαστεί μαζί του και δεν έτυχε;

Πιστεύω ότι, αν είναι να δουλέψεις μ’ έναν άνθρωπο, πριν καν να το σκεφτείς έχει γί­νει. Πιστεύω, όμως, ότι στην Ελλάδα ο χώρος που δουλεύω εγώ αλλά και άλλοι δεν είναι και ό,τι πιο ελκυστικό για τους περισσότερους. Κι αυτό επειδή δεν είναι «παρτάκικο», επειδή αποκαλύπτει πράγ­ματα για τους ανθρώπους, για τους εαυ­τούς τους, για τα διάφορα προβλήματα που τυχόν έχουν. Στην Ελλάδα επιτρέπε­ται να κινούνται σε δρόμους εσωτερι­κούς μόνο οι ξένοι καλλιτέχνες, κι αυτό απλώς σ’ ένα τουριστικό επίπεδο. Όταν έρχονται δηλαδή οι ξένοι τους προσκυ­νάνε, γιατί ξέρουν ότι θα φύγουν την άλλη μέρα. Εάν όμως κάποιος ντόπιος μπει σ’ έναν τέτοιο δρόμο, τον έχουν ήδη απομονώσει συνειδησιακά, άσχετα αν τον θαυμάζουν.

“ο άνθρωπος που έκανε αληθινή πράξη -όχι εκ του ασφαλούς- την καλλιτεχνική δράση έξω από το κατεστημένο ενώ από τα νιάτα του βρέθηκε σε περίοπτη θέση σε αυτό και κάνεις δεν θα του έλεγε τίποτα αν παράμενε ως “εναλλακτικός” μέσα σε αυτό”. (γιάννης καραμπίτσος)

Περιοδικό (εφ) Ελληνικού Φεστιβάλ

ΥΓ. δικό μας. Ο Αρης Ρέτσος τελείωσε το Ναυτικό Γυμνάσιο Ιθάκης!!!

Τελευταία ανανέωση ( 08.08.11 )
 
< Προηγ.   Επόμ. >
© 2014 Ithacanews
Joomla! is Free Software released under the GNU/GPL License.
mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
Visitors Counter 1.0.2